Kahramanlık ve irrasyonalite arasındaki salınım
28 Şubat’ta ABD ve İsrail birliğiyle saldırıya uğrayan İran, kahramanca bir savunma gerçekleştiriyor. Yıllarca yatırım yapıp uğraştığı füzeleri onuruyla kullanarak İslam dünyasına çok büyük örnekler oluyor. İnternette, sosyal medyada ve pek çok platformda İran’ın bu onurlu direnişini desteklemeyen yok gibi. Herkes İran’la tek gönül, herkes İran’la birlik. Bu yazı; kahramanlık ve irrasyonalite arasındaki salınımın, İran’dan akıllı telefonlarımızla kendi içimize nasıl sızdığını tartışan bir yazı olacak.
İrrasyonalite temsili
Bu ateşi ABD ve İsrail’in yaktığı bir gerçek. Peki, karşılığında İran uluslararası hukuka çok mu uyuyordu? Uluslararası Atom Enerjisi Kurumuna göre İran, uranyum zenginleştirmede enerji üretiminin çok üstünde olan %60’a ulaştığını belgeledi. İran, bir hafta içinde atom bombası yapacak seviyeye ulaşacaktı. Peki, İran atom bombası yapıp ne yapacaktı? Diyelim ki Sünni Müslümanlardan daha az nefret ettiği Yahudilere atmaya karar verdi; “Bana ne ya, İsrail’e atarsa atsın,” dediğinizi duyar gibiyim. Ama şöyle bir senaryo var: İsrail’de dünyanın en gelişmiş savunma sistemi var ve elinde nükleeri bile havada vurabilecek “Arrow” diye bir sistem var. Asıl korkunç senaryo bundan sonra başlıyor. İran, İsrail’e nükleer salladığı için İsrail’e meşru müdafaa hakkı doğuyor ve İsrail’in elinde nükleer olduğu zaten Allah’ın emri. Ee, İsrail karşılık verirse İran’da hiçbir savunma sistemi olmadığını tahmin edebilirsiniz. Bu senaryoda Türkiye’nin doğusu birkaç saat ila birkaç gün arası nükleer serpintiye maruz kalır ve bölgede etkileri yıllar boyu kalır.
Amerika’ya nasıl kar ettirildi?
Yine İran ambargoları delse de ABD ve İsrail’in uluslararası kurumlara danışmadan askeri müdahaleye başlaması uluslararası hukuka aykırıydı. Ve bundan sonrası için İran’ın kahraman direnişi başladı. ABD ve İsrail’e saldıracağına durduk yere çevresindeki tüm Müslüman ülkelere saldırmayı tercih etti. Bunun askeri doktrinleri üzerine bir sonraki yazılarımda daha ayrıntılı bahsedeceğim. Bu yüzden bol miktarda hava savunma harcanılmak durumunda kalındı. Ve bilin bakalım bu savunma füzelerini kim üretiyor?
İran kendine açılan savaşı fonlayadursun, işin iç yüzünü görebilenler düşman sevindiren, dosta korku veren askeri hamlelerin mantığını çözmeye çalışıyordu. İran’ın içeriden çok önceden ele geçirilmiş olması mantıklı bir olasılıktı. Ya da çok uzun süre dünyaya açılmamış, kendini geliştirmemiş bir rasyonellik ya da bir irrasyonaliteyle karşı karşıyaydık.
“Daha fazla ABD’yi fonlayamazlar herhalde,” diye düşünürken; dünyanın en geniş rezervlerine sahip Venezuela petrolüne çöken ABD’ye karşı Hürmüz Boğazı’nı kapattı. Yani ABD’ye savaş bedavaya geldi diyebiliriz.
Kendi kendine zarar nasıl verilir?
Derken, sürekli İran tarafından sivillerin hedef alınmasından sıkılan Körfez ülkeleri, en sonunda Bahreyn’in su arıtma tesislerine saldırılınca BM’ye başvurdu. Sonuç olarak İran “savaş suçlusu” olarak kabul edildi. 2025 sonundan itibaren tetiklenen ambargoları iyice ağırlaştı. Sanırım o zaman İran’a dert oldu; halkın kafasına sıkmaktan başka bir şey yapmayan Devrim Muhafızları’na maaşların nasıl ödeneceği. Önceden “Biz intikam alıyoruz; bu intikamı kimden aldığımız, agresyonumuzun acısını kime çektirdiğimiz önemli değil ama biri ödeyecek,” diyorlarken; sonradan -sanki yalan olduğu kanıtlı değilmiş gibi- “Körfez de üslerini kullandırdı,” demeye başladılar. Ama her şey kanıtlı kürekli olduğu için en fazla trolleriyle konuya hakim olmayan vatandaşı kandırabildiler.
Şimdi İran’ın üstüne tazminat ödemesi gerekirken, askeri doktrini intikam üzerine olduğu için Körfez ülkelerinin rafinerilerine saldırarak ödeyeceği tazminatı artırdı. Şimdiden İran’ın yurt dışı varlıkları “savaş tazminat güvencesi” olarak donduruldu. İran’ın kaçak kürek sattığı petrolü de satılıp Körfez ülkelerinin zararı ödenebilir. İran’ın petrolüne çökülmesi değil de kontrolünün uluslararası bir kuruluşun yönetimine verilmesi; gelirin terörizmden alınıp İran halkının açlığına son verilmesi sağlanabilir (son raporlar şu an İran halkının yarısının açlıkla mücadele ettiğini bildiriyor). Ancak bu faturanın bilerek artırılmasının tek sebebi: “Biz nasıl olsa tepe taklak gideceğiz, tazminatı bizden sonrakiler ödeyecek; biz mümkün olduğu kadar yüklü bırakalım faturayı,” diyorlar. Sanki kendisinden sonra kalacak aynı devlet değilmiş gibi. O kadar da vatansever arkadaşlar (!)(İran’da rejim ve devlet ayrı ama devletin daha büyük olması gerekir. Ama İran’da işlerin tersine döndüğü bilinen bir gerçek; hatta bazı vatandaşlarını idam ederken “Allah’a karşı geldin,” diye haşa kendilerini Allah yerine koyuyorlar.)
Amaç Dünyaya zarar vermek
Peki bravo; Amerika’yla başlayan savaşta Amerika’ya zarar veremedikleri yerde Körfez ülkelerine zarar verdiler, değil mi? Çünkü saldırılan yerlerin ABD ile alakası yok. Peki öyle mi gerçekten? Bu petrolün kaynağı Körfez’de. Stoktur, acil bütçedir falan; basit ülkeler değil, tersine devasa yatırımları olan ülkelerden bahsediyoruz. Çok garip gelecek ama şu durumda dahi en kötü durumda Körfez ülkelerinin ekonomisindeki beklenen küçülme oranı, enerji için bağımlı ülkelerin beklenen küçülme oranından çok daha küçük. Piyasada petrol azalırsa petrol fiyatı artar. Peki, sizce bu petrol satan ülkeleri mi daha çok etkiler, petrol alan ülkeleri mi? Petrol fiyatı artışı sonrası lojistikten dolayı bir süre sonra enflasyonun patlayacağından bahsetmeme gerek var mı? İran’ın çok da bir yerinde olmayan yoksul ülkelerde üretimin, yer yer hayatın duracağı; Uluslararası Gıda Kurumu verilerine göre 45 milyon insanın gıdaya ulaşamayacağı bildiriliyor. (Bakın; Körfez ülkelerinin, Körfez Denizi’nde hava ulaşımı da olmayan, hava savunması da olmayan küçük adacıklar olduğu falan varsayılıyor bazıları tarafından; ama Körfez’in konumunu burada detaylandırmayacağım, bilmeyen haritadan baksın. Burada gıdaya ulaşamayacak olanlar yoksul ülkeler.) Hindistan’da suya ulaşamayacak yerler var. Ve ekonomisi kırılgan ülkelerde de Avrupa ülkeleri dahil enflasyonun artmaması çok zor.
İran Dünya’ya zarar vermekte haklı mı?
“İran kendini savunmakta haklı,” deyip İsrail’le birlikte olmamak için kendine cevap vermeyecek tüm komşularına ayırt etmeksizin saldırmasını haklı bulan bir sürü insan var. Ve düşünün; en çok saldırdığı ülke ise İran’ın yıllardır geçimini sağlayan BAE. Öyle bir irrasyonalite… Ancak Hürmüz Boğazı İran’ın değil, uluslararası bir boğaz ve İran’ın orayı kapatma gibi bir hakkı yok; boğazda değnekçilik yapıp tüm geçen gemilerden 2 milyon dolar haraç alma gibi bir hakkı yok. İran’ın şu an yaptığı “ekonomik terörizm” olarak kabul edildi ve nisan başından itibaren dünyanın hemen hemen her yerinden 22 ülke Hürmüz’ü açmaya gelecek. Herkes Trump’ı reddetti diye dalga geçildi ancak diğer ülkelerin boğazı açmama şansı yok. Sadece bu tarz şeylerin prosedürleri yüzünden uzun sürüyor. Yani mesela; bugün İran’a ABD ve İsrail tarafından yapılan müdahale zaten nükleerin sorumsuz üretimi yüzünden dünya tarafından yapılacaktı. Ancak dünyanın bu risk için önünde sadece bir hafta olduğu için ve uluslararası kurumlar çok yavaş olduğu için ABD ve İsrail kimseyi beklemediğinden böyle bir tablo ortaya çıktı. Şimdi de İran, Mauritius’ta bir adaya uzun menzilli bir füze göndererek Avrupa’yı tehdit ediyor. Herkesi korkak yerine koyma stratejisinin ters teptiğini bir türlü anlayamadı.
Ve işte; İran’ı falan boş verin, sorumuz acaba kahramanlıkla irrasyonalite arasındaki salınım, İran’ı İslam’ı mükemmel şekilde temsil eden kahramanlar olarak kabul etmek isteyen sosyal medya tüketicileri arasında mı gerçekleşiyor? Acaba altı ay sonra artan gıda fiyatlarıyla eve alacağı ikinci ekmeği düşünen vatandaşın aklına; çevresindeki Müslüman ülkeleri İsrail’den dokuz kat daha fazla füzeleyerek İslam dünyasına örnek olan, çok vatansever ve kahraman (!) İran rejimi gelecek mi?
Kaynaklar
Source: International Atomic Energy Agency https://share.google/WIW4RXH6mpWx7QQzOmissilethrehttps://share.google/WIW4RXH6mpWx7QQzOmissilethre
at.csis.org/system/arrow-3/press.un.org/en/2026/sc16315.doc.htm
https://www.mofa.gov.ae/en/MediaHub/News/2026/3/21/UAE-Strait-of-Hormuz hl=trTR
https://www.hrw.org/news/2026/03/17/iran-unlawful-strikes-across-gulf-endanger-civilians?hl=tr-TR
https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Iran_war?hl=tr-TR
https://www.sbs.com.au/news/article/khamenei-death-iran-future/kdupx0lin